Polacy w Antarktyce

 Stacja im. Arctowskiego

Stacja im. Arctowskiego

?w 2002 roku na spotkaniu Państw Traktatu Antarktycznego w Warszawie powierzono Polsce zarządzanie wzorcowymi rejonami chronionymi ASPA i ASMA na wyspie Króla Jerzego (Antarktyka). Kilka polskich stacji badawczych, związane z tym doświadczenie i nasz dorobek antarktyczny oznaczają, że jesteśmy ważnym partnerem dla państw zamierzających podjąć działalność w Antarktyce. Własne stacje badawcze chcą budować Czechy i Estonia oraz Węgry. Polska jest od 1977 roku pełnoprawnym członkiem Traktatu Antarktycznego. Ma bogaty dorobek w badaniach tego rejonu.
W 1959 r. wyprawa Polskiej Akademii Nauk pod kierunkiem W. Krzemińskiego przejęła od ZSRR stację naukową Oasis w Oazie Bungera, nazwaną imieniem A.B. Dobrowolskiego, w której prowadziły badania: 1958?1959 I i 1966?1967 II

Polska Wyprawa Antarktyczna.
Pierwsza samodzielna, polska ekspedycja naukowa wyruszyła do Antarktyki w końcu 1975 roku. Była to wprawdzie wyprawa morska, mająca na celu ocenę zasobów kryla i ryb na Południowym Oceanie, jednak lądowała także na wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych, po zachodniej stronie Półwyspu Antarktycznego (62°09’41”56/S, 58°31’49”99/W), gdzie wmurowana została w skałę tablica upamiętniająca ten moment. Po dwóch latach na tej właśnie wyspie stała już Stacja Antarktyczna Polskiej Akademii Nauk. Patronem stacji został wybitny polski badacz polarny Henryk Arctowski.
W 1976 roku odbyła się II Polska Ekspedycja Krylowa, prowadząca prace badawcze nad krylem. Badania Antarktyki trwały również w latach 1964-1974 w ramach Międzynarodowego Programu Biologicznego oraz kontynuowanego do dziś programu UNESCO Człowiek i Biosfera. Polska stała się 13. członkiem Porozumienia Antarktycznego (podpisanego 1959, weszło w życie 1961). W latach 1978?1979 w stacji im. A. B. Dobrowolskiego przebywała ostania wyprawa naukowa, prowadząc m.in. badania geodezyjne, geomorfologiczne, meteorologiczne. Potem stacji nie używano z uwagi na trudności w dostępie na kontynent (tylko drogą powietrzną).

Stacja im. H. Arctowskiego działa stale, z załogą zimową liczącą ok. 19 osób, w lecie znacznie liczniejszą. Prowadzone są w niej badania z zakresu m.in.: biologii, hydrologii, oceanologii, geologii, geomorfologii i medycyny. Od 1990 r. działa Międzynarodowa Komisja Badań nad Antarktyką (IASC), która koordynuje badania w tym rejonie, a od 1991 zespół Programu Obserwacji Antarktyki i Danych Szacunkowych. W 1995 r. do bieguna południowego na Antarktydzie dotarł samotnie Polak ? Marek Kamiński.

Polscy badacze Antarktyki

Polskie stacje noszą nazwy na cześć pierwszych polakow-badaczy Antarktyki. W latach. 1897?1899 odbyła się słynna wyprawa statku „Belgica” pod dowództwem A. Gerlache?a de Gomery. Ekspedycja, w której brali udział dwaj Polacy: Henryk Arctowski (kierownik naukowy wyprawy) i Antoni Bolesław Dobrowolski, przymusowo przezimowała na Antarktydzie, uwalniając się dopiero po roku z lodów. Arctowski w czasie rejsu prowadził badania z zakresu oceanografii, meteorologii, glacjologii i geologii. Pierwszy wysunął hipotezę tzw. Antarktandów (łączności geologicznej Andów ze wzniesieniami na Ziemi Grahama) oraz teorię falowego przemieszczania się cyklonów, sporządził także mapę batymetryczną części mórz antarktycznych. Dobroolski podczas rocznego unieruchomienia statku przez lody na Morzu Bellinghausena, zajmował się badaniami naukowymi. W 1914 roku wydał książkę pt. ?Wyprawy Polarne?, w której opisał swoje wrażenie z Antarktycznej zimy i nocy polarnej spędzonej na statku ?Belgica?, za którą przyznano mu Nagrodę Literacką m. st. Warszawy.

Stacja

Opiekę logistyczną i merytoryczną nad stacją im. Arctowskiego sprawuje Zakład Biologii Antarktyki PAN, kontynuator prac i tradycji Zakładu Badań Polarnych Instytutu Ekologii PAN, od którego został odłączony wraz ze Stacją Antarktyczną w 1992 roku. Zakład Biologii Antarktyki koordynuje na półkuli południowej część Polskiego Narodowego Programu Polarnego wyznaczonego przez Komitet Badań Polarnych. Na stacji prowadzone są badania w dziedzinie oceanografii, geologii, geomorfologii, glacjologii, meteorologii i sejsmologii i przede wszystkim ekologii. Działalność Zakładu obejmuje również organizację corocznych wypraw i utrzymanie Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego.
Inicjatorem polskich badań antarktycznych i długoletnim dyrektorem obecnego Zakładu Biologii Antarktyki PAN był prof. Stanisław Rakusa-Suszczewski, wspierany przez wiele lat w swoich dążeniach przez prof. Romualda Klekowskiego. Obecnie zakładem tym kieruje dr hab. Andrzej Tatur.
Pierwsi turyści zjawili się tu na stacji Arctowskiego latach 80tych. W chwili obecnej polską stację odwiedza około 3000 osób rocznie. W zamian za to polscy naukowcy korzystają z możliwości transportowych oferowanych przez statki, zarówno w stosunku do osób, jak i towarów. Na stacji turyści odwiedzają przede wszystkim sam jej główny budynek oraz istniejące centrum informacji turystycznej usytuowane w pobliżu latarni morskiej. Prócz typowej polskiej gościnności i przytulnego wnętrza stacji Arctowskiego, do głównych atrakcji należy pobliskie pingwinisko, unikalny mszar usytuowany pomiędzy nim a stacją, widoczny na szczycie wzgórza grób Włodzimierza Puchalskiego oraz często przebywające na plaży słonie morskie i foki Weddella. Ruch turystyczny prowadzony jest po wyznaczonym szlaku, co pozwala na zbliżenie się do najcenniejszych przyrodniczo obszarów, bez niszczenia ich, płoszenia zwierząt lub zadeptywania roślinności.

Tagi: , , ,

Podobne