http://www.youtube.com/watch?v=hd9rXFuMkKo

Panzer General 2 to jedna z moich ulubionych strategii i przyznam szczerze, że cieszę się, że wreszcie jest okazja by o niej napisać. Mimo rozgrywki prowadzonej w turach, gra jest niezwykle szybka i dynamiczna, a proste zasady rozgrywki sprawiają, że w zabawie można „utonąć” w zasadzie z marszu, nie tracąc czasu na rozgryzanie o co tak naprawdę chodzi. Dzięki platformie GOG.com – specjalizującej się w wydawaniu starych (ale jarych!) hitów, tytuł bez najmniejszych problemów będzie działał na komputerach z Windows Vista i 7, pozwalając na rozgrywkę jak za dawnych czasów, bez żadnych nieprzewidzianych zgrzytów.

W grze znajdziemy pięć podstawowych kampanii z okresu II wojny światowej. Mamy zatem dwie kampanie po stronie państw Osi oraz trzy kampanie dla aliantów. Najciekawsza i najbardziej rozbudowana jest kampania Blietzkrieg, w której dowodzimy armią niemiecką praktycznie przez cały okres II wojny światowej, od interwencji w Hiszpanii, przez inwazję na Polskę, aż po fikcyjne bitwy o Wielką Brytanię czy inwazję Stanów Zjednoczonych. Pozostałe kampanie zawierają się w tej długiej, z tą różnicą, że możemy w nich po prostu kierować inną stroną konfliktu.

Rozgrywka, mimo że toczy się w turach, jest niezwykle dynamiczna za sprawą prostej zasady – ruch i atak (lub odwrotnie, zależnie od typu jednostki). Gra toczy się na planszy z podziałem na heksagonalne pola. Poszczególne jednostki są opisane szeregiem atrybutów a prostym kliknięciem możemy szybko sprawdzić jakie są mocne i słabe strony danego oddziału. Tak naprawdę jednak gra operuje prostymi i dobrze znanymi z innych gier wojennych zasadami – w otwartymi terenie w bliskim starciu najlepsze są czołgi, piechota jest mocna w miastach, a artyleria sieje pustoszenie z dystansu. Innymi słowy coś jest dobre przeciw czemuś, ale gorsze od czegoś innego. Uzmysłowienie sobie tych zależności trwa chwilę i powoduje, że praktycznie od razu dajemy się porwać fenomenalnie zrealizowanym bitwom. Warto dodać, że w toku gry, część naszych jednostek przechodzi do kolejnych bitew, zyskując w ten sposób doświadczenie, a także że twórcy przewidzieli różne zakończenia poszczególnych scenariuszy. Oznacza to, że porażka wcale nie kończy naszej kampanii, a jedynie ma wpływ na to, jaka będzie kolejna bitwa. Dzięki takiemu rozwiązaniu praktycznie za każdym razem możemy nieco inaczej pokierować naszymi wojennymi losami i rozegrać bitwy na innych frontach.

Mimo ponad piętnastu lat na karku, Panzer General 2 nic się nie zestarzał. Graficznie, choć mamy do czynienia z dwuwymiarową planszą, tytuł nadal prezentuje się schludnie i estetycznie, oferując przejrzysty przegląd pola bitwy. Grę polecam nie tylko fanom strategii rozgrywanych w turach, ale wszystkim miłośnikom po prostu dobrych gier.

Juliusz Konczalski

Ocena: 6 /6
Platforma: PC
Dystrybutor: GOG.com
Na CD: galeria, zwiastun

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W trzecim spotkaniu naszego cyklu niektóre metale ustawiliśmy w ciąg, jako kryterium przyjmując potencjał odpowiedniego układu. Przypomnijmy zatem kolejność półogniw uszeregowanych według rosnących potencjałów standardowych (elektrody zapisane w postaci skrótowej – tylko symbole metali oraz wodór jako „zero” skali):

Li K Ca Na Mg Al Zn Mn Cr Fe Co Ni Sn Pb H₂ Bi Cu Ag Hg Pt Au

Ciąg nazywa się szeregiem elektrochemicznym (lub napięciowym), a jego znajomość oraz umiejętne wykorzystanie ma w pracy chemika niebagatelne znaczenie.

Wypieranie metali

Wypieranie miedzi przez glin.

Na początek prosty, lecz pouczający eksperyment. Przygotujmy blaszki: cynkową i miedzianą, dokładnie oczyszczając ich powierzchnię z nalotów i szlifując papierem ściernym. Sporządzamy ok. 10% roztwory siarczanu(VI) miedzi(II) CuSO₄ oraz siarczanu(VI) cynku ZnSO₄. Napełniamy nimi zlewki, a następnie blaszkę cynkową wkładamy do roztworu soli miedzi(II), a blaszkę miedzianą do zlewki z roztworem soli cynku. Już po chwili srebrzysta powierzchnia cynku zmienia barwę na czerwoną (dla osiągnięcia ładnego efektu ważne jest wygładzenie powierzchni; w przypadku niedokładnego oczyszczenia cynk jedynie ściemnieje). Na płytce osadza się metaliczna miedź. Przebiegający proces można zapisać równaniem reakcji:

 Zn⁰ + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu⁰ ↓

Atomy cynku utleniają się zatem do dwuwartościowych kationów i przechodzą do roztworu, zaś jony miedzi(II)  redukują do metalu, który ulega osadzeniu na powierzchni cynku.

Natomiast w drugiej zlewce nie obserwujemy zmian. Jony cynku nie reagują z metaliczną miedzią. Wyjaśnia to położenie metali w szeregu napięciowym. Cynk znajduje się na lewo od miedzi, co oznacza, że potencjał elektrody cynkowej jest mniejszy od potencjału półogniwa miedziowego. W reakcji redoks jony miedzi(II) będą zatem utleniaczami (w półogniwie miedziowym tylko jony Cu²⁺ mogą przyjąć elektrony, zaś atomy miedzi Cu⁰ – oddać je), natomiast atomy cynku – reduktorami. To wyjaśnienie reakcji zachodzącej w pierwszej zlewce. Proces przebiega zgodnie z zapisanym powyżej równaniem (w prawo). Natomiast niemożliwe jest odwrócenie kierunku reakcji (w lewo), ponieważ jony cynku są zbyt słabym utleniaczem, aby utlenić metaliczną miedź.

Podobne procesy średniowieczni alchemicy nazwali „wypieraniem metali”; to określenie funkcjonuje do dzisiaj. Mówimy zatem, że metal aktywniejszy (mniej szlachetny, położony na lewo w szeregu napięciowym) wypiera z roztworu soli metal mniej aktywny (szlachetniejszy, położony z prawej strony), czyli zajmuje jego miejsce w strukturze związku. Twórca flogistonowej teorii spalania, niemiecki chemik i lekarz Georg Ernst Stahl (1659–1734), już w roku 1697 zauważył, że srebro z roztworu jego soli można wyprzeć za pomocą metalicznej miedzi, tę zaś za pomocą żelaza, które z kolei wydziela się pod wpływem metalicznego cynku. Tym sposobem Stahl ułożył pierwowzór szeregu napięciowego.

„Hodowla” metali

Wypieranie srebra przez miedź

Wykonamy kilka doświadczeń, które zauroczyły już alchemików, naszych „chemicznych przodków”. Do pierwszego eksperymentu potrzebny będzie azotan(V) srebra AgNO₃ (lapis; i tę nazwę nadali alchemicy, którzy pozostawiający czarne plamy na skórze związek uważali za „kamień piekielny”  po łacinie lapis infernalis) oraz miedziany drut. Miedź oczyszczamy i wyginamy drut tak, aby otrzymać model drzewka z kilkoma konarami. Rozmiary konstrukcji uzależniamy od wielkości posiadanej zlewki. Do naczynia wstawiamy drzewko, mocując je do dna.

"Drzewko Diany" rosnące w zlewce.

Sporządzamy ok. 5% roztwór lapisu i wlewamy go, aż przykryje cały model. Na powierzchni miedzianych drucików w mgnieniu oka zaczynają wyrastać srebrzyste igiełki, nadając konstrukcji wygląd rośliny pokrytej szadzią. Alchemicy nazwali je „drzewem Diany” (srebro było poświęcone rzymskiej bogini łowów). Zmodyfikowaliśmy jednak oryginalny eksperyment, ponieważ alchemicy „hodowali” drzewko z amalgamatu srebra w środowisku kwasu azotowego(V). Po kilku minutach zauważymy zmianę zabarwienia roztworu, który jest teraz wyraźnie niebieski. Za taką barwę odpowiedzialne są oczywiście uwodnione jony miedzi(II):

 Cu⁰ + 2Ag⁺ → Cu²⁺ + 2Ag⁰ ↓

"Drzewko Saturna" w zlewce. Błyszczą oświetlone kryształy ołowiu.

Jeżeli doświadczenie się udało i otrzymaliśmy efektowny okaz, możemy utrwalić go w żelatynie. W tym celu ostrożnie (by z gałązek nie odpadły kryształy srebra) wyjmujemy konstrukcję ze zlewki. Czekamy następnie, aż spłynie nadmiar roztworu i mocujemy drzewko do dna słoiczka, w którym będziemy je przechowywać. Sporządzamy 2–3% roztwór żelatyny w gorącej wodzie, a po ostygnięciu ostrożnie wlewamy do słoika. Gdy żelatyna zestali się, zakręcamy słoik i możemy pochwalić się naszym dziełem.

Wypieranie ołowiu przez cynk.

Nieco mniej efektowne wyniki otrzymamy, „hodując” kolejny okaz – alchemiczne „drzewko Saturna”. Powstaje ono z octanu ołowiu(II) (CH₃COO)₂Pb (Saturnowi poświęcono ołów) oraz metalicznego cynku. Nikomu chyba nie trzeba przypominać o zachowaniu ostrożności podczas prowadzenia prób ze związkami ołowiu, a zwłaszcza z doskonale rozpuszczalnym w wodzie octanem. Związek ma słodkawy smak i zwany jest potocznie „cukrem ołowianym” (również tę nazwę nadali alchemicy), ale pod żadnym pozorem nie sprawdzajmy podanej informacji – octan ołowiu to prawdziwa „biała śmierć”! Z blaszki cynkowej wycinamy kształt drzewka, np. choinkę. Mocujemy ją na nitce i zanurzamy w zlewce napełnionej 3–5% roztworem cukru ołowianego. Metaliczny ołów osadza się na powierzchni cynku w postaci ciemnych kryształów:

 Zn⁰ + Pb²⁺ → Zn²⁺ + Pb⁰ ↓

Po oświetleniu światłem latarki drzewko zaczyna błyszczeć jak prawdziwa choinka pokryta śniegiem.

Analizując szereg napięciowy, sami możemy zaprojektować „hodowlę”. Na przykład taką: starannie oczyszczoną blaszkę cynkową tniemy na wąskie paseczki, które następnie łączymy w dowolny kształt. W wodzie rozpuszczamy chlorek cyny(II) SnCl₂ (stężenie 5–10%). W zlewce napełnionej tym roztworem zanurzamy przymocowaną do nitki konstrukcję. Po kilku minutach wyjmujemy szkielet obrosły długimi kolcami metalicznej cyny:

 Zn⁰ + Sn²⁺ → Zn²⁺ + Sn⁰↓

Jak nazwać nasze dzieło? Cyna to metal związany z planetą Jowisz, może więc „drzewkiem Jowisza”?

Pokrywanie bezprądowe

Wypieranie jednych metali przez drugie ma duże znaczenie praktyczne. Stosuje się je do przemysłowego otrzymywania złota i srebra (działając cynkiem na roztwór związków tych metali). Metoda używana jest również do nanoszenia powłok dekoracyjnych (jubilerstwo, konserwacja zabytków). Warstwy są jednak bardzo cienkie (rzędu najwyżej 0,001 mm) i nie ma sposobu na zwiększenie ich grubości. Powód jest prosty: metal osadzający się na podłożu izoluje je od roztworu, tym samym przerywając proces wypierania. W warunkach domowych realne jest bezprądowe miedziowanie i srebrzenie. Pamiętajmy, że kluczową sprawą dla osiągnięcia dobrych rezultatów jest niezwykle staranne przygotowanie powierzchni pokrywanego przedmiotu: usunięcie zabrudzeń, odtłuszczenie oraz staranne wyszlifowanie drobnoziarnistym papierem ściernym. W przeciwnym razie otrzymamy kolejne „drzewko”, które może i wygląda interesująco, ale tak uzyskana powłoka nie chroni ani nie zdobi przedmiotu.

Na początek – miedziowanie stali. Sporządzamy kąpiel przez rozpuszczenie w litrze wody 5–10 g siarczanu(VI) miedzi(II) CuSO₄ i takiej samej masy kwasu siarkowego(VI) H₂SO₄ (co odpowiada ok. 3–6 cm³ stężonego roztworu kwasu). Nie stosujmy większego stężenia soli miedzi, ponieważ im bardziej rozcieńczony roztwór (wydzielanie metalu zachodzi wolniej), tym lepiej związane z podłożem są powłoki. Mimo to osadzanie miedzi z takiej kąpieli przebiega bardzo szybko – wystarczy zanurzyć stalowy przedmiot na 30–60 sekund. Po wyjęciu z kąpieli płuczemy go wodą, suszymy i delikatnie polerujemy miękką szmatką.

Powłoki miedziane o znacznie lepszej przyczepności do podłoża otrzymamy w kąpieli zawierającej kompleksowe połączenia miedzi(II). W tym celu sporządzamy roztwór przez rozpuszczenie w litrze wody ok. 50 g krystalicznego CuSO₄5H₂O, następnie wlewamy ok. 50 cm³ stężonej wody amoniakalnej. Do tak powstałego roztworu o ciemnoniebieskiej barwie dodajemy niewielkimi porcjami kwas winowy HOOC(HCOH)₂COOH aż do uzyskania odczynu słabo kwaśnego (kontrolujemy go za pomocą papierków wskaźnikowych). Przedmioty w takiej kąpieli trzymamy dłużej (kilka minut). W roztworze możemy pokrywać miedzią również przedmioty cynkowe. Chcąc pomiedziować przedmiot o dużych rozmiarach (który nie zmieści się w całości w naczyniu), należy postąpić inaczej. Tampon z waty lub miękką ściereczkę bawełnianą nasączamy przygotowanym roztworem i pocieramy całą pokrywaną powierzchnię (pamiętajmy o rękawicach ochronnych). Po kilku minutach dokładnie opłukujemy i suszymy przedmiot.

Do bezprądowego srebrzenia sporządzamy mieszaninę równych ilości wagowych: świeżo wytrąconego (odsączonego i przemytego na sączku) chlorku srebra AgCl, chlorku sodu NaCl i wodorowinianu potasu HOOC(HCOH)₂COOK (lub winianu sodowo potasowego). Możemy dodać również nieco kredy, co ułatwi wypolerowanie powierzchni. Związki dokładnie ucieramy w moździerzu do uzyskania jednolitej konsystencji. Pamiętajmy jednak, aby operacje przygotowania mieszaniny prowadzić w ciemnym pomieszczeniu (lub oświetlonym tylko ciemnoczerwoną żarówką) i nie używać metalowych bagietek – inaczej dojdzie do rozkładu soli srebra. Tak otrzymaną mieszaninę możemy przez długi czas przechowywać w ciemnym naczyniu. Gdy chcemy posrebrzyć przedmiot, do porcji mieszaniny dodajemy nieco wody, zanurzamy w papce tampon i pocieramy nim pokrywaną powierzchnię (również i w tym przypadku niezbędne są ochronne rękawice, a ponadto dokładne przykrycie folią otoczenia w celu uniknięcia zabrudzeń nieusuwalnymi czarnymi plamami). Przedmiot od razu pokrywa się mleczną powłoką metalicznego srebra. Po kilku minutach dokładnie go spłukujemy, suszymy i polerujemy miękką ściereczką.

Dzisiejszy odcinek poświęcony był wnioskom wynikającym z położenia metali w szeregu napięciowym. Można go zatem potraktować jako urozmaicenie po kilku ostatnich spotkaniach z ogniwami. Ale za to już w następnym miesiącu powrócą one z całą swą niszczycielską siłą, ponieważ zajmiemy się problemami związanymi z korozją.

Chemia w sieci

Szereg przydatnych porad dotyczących nakładania powłok galwanicznych zawiera portal znajdujący się pod adresem: http://www.galwanizernie.pl/. Chemicy znajdą w nim wiele przepisów na kąpiele umożliwiające pokrywanie bezprądowe. Wiadomości o srebrzeniu i miedziowaniu warto poszukać również na stronach poświęconych jubilerstwu, np. http://www.rynekjubilerski.pl/.

e-suplement

Wypieranie metali

Metale można ułożyć według wzrastających potencjałów elektrod utworzonych z danego pierwiastka i wodnego roztworu jego soli. Taki ciąg nazywany jest szeregiem elektrochemicznym (napięciowym). Wraz z rosnącym potencjałem elektrody maleje zdolność do oddawania elektronów, wskutek czego pierwiastek staje się coraz silniejszym utleniaczem. Z położenia w szeregu elektrochemicznym można wyciągnąć praktyczne wnioski: jony danego metalu przyjmą elektrony od atomów metali z lewej strony (czyli utlenią je do odpowiednich kationów), zaś atomy pierwiastka oddadzą elektrony jonom metali znajdujących się po stronie prawej (same zostaną utlenione). Potocznie mówimy o wypieraniu metali z roztworów ich soli: metal aktywniejszy (położony po stronie lewej) wypiera mniej aktywny (w szeregu napięciowym umieszczony po prawej). Poniższy eksperyment pozwoli te przemiany zaobserwować.

Potrzebne będą trzy probówki napełnione roztworami soli srebra (w postaci AgNO₃), miedzi(II) (np. CuSO₄ lub CuCl₂) i ołowiu(II) (Pb(NO₃)₂ lub (CH₃COO)₂Pb) oraz próbki metali – miedzi, glinu i cynku (fotografia 1). Druciki lub blaszki wrzucamy do probówek w następującym porządku (fotografia 2):

- probówka z jonami Ag⁺ – miedź,

- probówka z jonami Cu²⁺ – glin,

- probówka z jonami Pb²⁺ – cynk.

Już po chwili można zaobserwować oznaki zachodzących reakcji. Na powierzchni drucików tworzą się osady (fotografia 3), lepiej widoczne w zbliżeniu:

- fotografia 4: w probówce zawierającej jony Ag⁺ na powierzchni miedzi osadzają się srebrzyste kryształy metalicznego srebra, a zawartość naczynia przyjmuje jasnoniebieską barwę, pochodzącą od uwodnionych jonów miedzi(II);

- fotografia 5: w probówce z roztworem zawierającym kationy Cu²⁺ na powierzchni aluminiowego drutu powstaje brunatnoczerwona warstwa metalicznej miedzi;

- fotografia 6: w probówce zawierającej jony Pb²⁺ powierzchnia cynkowej blaszki pokrywa się błyszczącymi kryształami metalicznego ołowiu.

W probówkach zachodzą następujące reakcje:

2Ag⁺ + Cu⁰ ® 2Ag⁰↓ + Cu²⁺

3Cu²⁺ + 2Al⁰ ® 3Cu⁰↓ + 2Al³⁺

Pb²⁺ + Zn⁰ ® Pb⁰↓ + Zn²⁺

http://www.youtube.com/watch?v=qV6C9wfGqBM

„Drzewko Diany”

Jedną z reakcji wykorzystamy do przeprowadzenia doświadczenia o bardzo długim rodowodzie. Opracowali je już alchemicy, zafascynowani procesami wypierania metali. Do wykonania próby będziemy potrzebować roztworu azotanu(V) srebra AgNO₃ oraz miedzianych drucików, które uformujemy w kształt drzewka. Rozmiary miedzianej „rośliny” dostosujmy do wymiarów naczynia reakcyjnego (fotografia 7). Konstrukcję wkładamy do zlewki, po czym zalewamy roztworem AgNO₃ (fotografia 8). Na powierzchni miedzianych drucików od razu osadzają się kryształy metalicznego srebra (fotografie 9 i 10), a w zbliżeniu możemy dostrzec, że na gałązkach tworzy się połyskujący „meszek” (fotografia 11). Po wyjęciu z naczynia (fotografia 12) możemy utrwalić nasze dzieło, np. przez ostrożne rozpylenie lakieru (kryształy srebra są słabo związane z podłożem).

Jak już wspomniano doświadczenie ma długą historię. Sami alchemicy nazywali otrzymaną konstrukcję „drzewkiem Diany”, ponieważ srebro poświęcone było właśnie rzymskiej bogini łowów. Zachodząca w naczyniu reakcja to wypieranie kationów srebra przez metaliczną miedź:

2Ag⁺ + Cu⁰ ® 2Ag⁰↓ + Cu²⁺

http://www.youtube.com/watch?v=cPkYontnZaQ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

 http://www.youtube.com/watch?v=fh9X-mSmUgg

http://www.youtube.com/watch?v=wddA5gaN3Zg

http://www.youtube.com/watch?v=mk2KfBhuY08

Pomnik Alana Turinga

Człowiekiem, o którym mowa, jest Alan Mathison Turing, jeden z ojców informatyki teoretycznej, genialny matematyk i wspaniały kryptolog, który wniósł ogromny wkład w zwycięstwo aliantów w II wojnie światowej, łamiąc niezwykle złożone kody hitlerowskich wojsk i podając jak na tacy dowódcom brytyjskim najtajniejsze depesze niemieckie.

Pierwsze odkrycia

Alan przyszedł na świat 23 czerwca 1912 roku; niebawem więc będziemy – zapewne ze sporym szumem – obchodzili stulecie jego urodzin. Jego ojciec, Julius, był pracownikiem indyjskiej służby cywilnej; razem z żoną Ethel mieszkał na stałe niedaleko Madrasu w południowych Indiach. Ponieważ jednak rodzice chcieli, aby dziecko urodziło się w Anglii, opuścili Indie i Alan urodził się w Londynie. Ojciec Alana natychmiast wrócił do Indii, natomiast matka wyjechała piętnaście miesięcy później, w połowie września 1913 roku, pozostawiając Alana pod opieką nianiek. Dziecko wychowywało się zatem bez kontaktu z rodzicami, co w tamtych czasach nie było jednak w pewnych sferach społecznych rzadkie.

W 1926 roku Alan Turing rozpoczął oficjalną naukę w szkole; dopiero jako czternastolatek. Od samego początku wykazywał duże zdolności matematyczne, ale w szkole, kształcącej w założeniu przyszłą kadrę przywódczą Imperium Brytyjskiego, czuł się źle. Może dlatego, że w tym okresie właśnie odkrył swoją orientację homoseksualną i nieszczęśliwie zakochał się w koledze – Christopherze Morcomie, który niedługo później (13 lutego 1930) zmarł na gruźlicę. Po jego śmierci Turing zaczął jeszcze ciężej pracować i w 1931 roku, w wieku lat 19, uzyskał stypendium naukowe na King’s College w Cambridge.

Tu napisał swoją absolutnie genialną rozprawę matematyczną On Computable Numbers, czyli O liczbach obliczalnych. Wprowadzała ona do matematyki zupełnie dotychczas nieznane pojęcia. To właśnie w tej rozprawie zdefiniował abstrakcyjną maszynę, która byłaby w stanie wykonywać zaprogramowany algorytm, zwaną dziś maszyną Turinga. Maszyna mogła wykonać tylko jeden, ściśle określony algorytm; na przykład mogła podnieść liczbę do kwadratu, podzielić dwie liczby, dodać, odjąć. Liczby miały być wprowadzane do maszyny za pomocą papierowej taśmy.

Następnie młody uczony opracował uniwersalną maszynę Turinga, która – w zależności od instrukcji zapisanej na taśmie – miała wykonywać dowolną operację. To już był w gruncie rzeczy najogólniejszy schemat działania znanego nam dziś komputera, daleki od konkretnych rozwiązań technicznych, ale za to bardzo ogólny.

Alan M. Turing, jedno z niewielu zachowanych zdjęć uczonego.

Tu warto przytoczyć wynikający z rozważań Turinga bardzo ciekawy wniosek matematyczno-logiczny. Otóż nieco wcześniej wielki uczony austriacki, Kurt Gödel, wprowadził do matematyki pojęcie zdania nierozstrzygalnego. Jest to takie poprawnie formalnie zbudowane zdanie, którego w żaden sposób nie da się ani udowodnić, ani obalić na gruncie przyjętego w rozważanej teorii układu aksjomatów. Co więcej, jeśli zdanie to dołączy się do teorii jako kolejny aksjomat, to pojawi się w niej natychmiast inne podobnie kłopotliwe zdanie nierozstrzygalne. Jest to twierdzenie o niezwykle głębokiej treści filozoficznej, wskazujące na granice ludzkiego poznania, a w każdym razie porażająco limitujące możliwości opisu rzeczywistości za pomocą aksjomatów i dedukcji logicznej, słusznie uważane za jedno z największych odkryć matematycznych XX wieku.

No i z rozważań Turinga wynika zupełnie inny niż podany przez Gödla dowód tego twierdzenia. W sformułowaniu Alana – oczywiście, równoważnym sformułowaniu Austriaka – orzeka ono, iż nie istnieje (mówiąc bardzo ogólnie i niezbyt ściśle) możliwość rozwiązania za pomocą najbardziej nawet uniwersalnej maszyny matematycznej wszystkich możliwych problemów obliczeniowych; inaczej – że istnieją poprawnie sformułowane algorytmy, których po prostu w żaden sposób żadna maszyna nie zrealizuje.

Ale i to – epokowe przecież – osiągnięcie nie wyczerpuje treści rozprawy Turinga. Zajął się w niej również możliwością zbudowania komputera według dawnych planów Charlesa Babbage’a i udowodnił, że pomysły tego XIX-wiecznego uczonego i konstruktora były całkowicie realne.

Krótko mówiąc: 26-letni matematyk pracą tą wszedł na zawsze do historii matematyki i informatyki. Wkrótce też został doceniony i zaakceptowany przez środowisko naukowe, które otoczyło go wielkim szacunkiem. Jednakże jego upodobania seksualne pozostawały tajemnicą, co w jakiś czas potem doprowadziło do wspomnianej na początku tragedii.

Kryptoanalityk

Wkrótce nadeszły ciężkie czasy. Wybuchła wojna. Do Anglii trafiły opracowane przez słynnych polskich kryptologów maszyny, łamiące kody głośnej niemieckiej maszyny szyfrującej, znanej jako Enigma. Brytyjscy eksperci nie mieli wątpliwości, że hitlerowcy będą swój aparat doskonalić i postanowili ich uprzedzić. W 1939 roku Rządowa Szkoła Kodów i Szyfrów zaproponowała Turingowi podjęcie pracy kryptoanalityka (łamacza szyfrów) w Bletchley.

Pisałem już kiedyś o tym dziwnym, otoczonym największą tajemnicą mieście, w którym skupiono brytyjską elitę intelektualną tamtych czasów – językoznawców i kulturoznawców, matematyków i inżynierów. W szczytowym momencie w tym ośrodku dekryptażu pracowało około 10 tys. ludzi – i warto zwrócić uwagę, że brytyjski kontrwywiad potrafił to wszystko tak zakamuflować, że na Bletchley przez całą wojnę nie spadła ani jedna bomba czy rakieta! To w Bletchley właśnie skonstruowano i uruchomiono pierwsze „prawdziwe” komputery z serii Colossus. Rola tego miasta i ośrodka – a także istnienie owych komputerów – stała się w pełni jawna dopiero w ćwierć wieku po zakończeniu działań wojennych.

Turing udoskonalił w Bletchley aparaturę Polaków i skonstruował tzw. bomby – urządzenia do łamania szyfrów hitlerowców. Wykonano takich „bomb” zrazu 15 – i wszystkie pracowały z wielkim sukcesem, dostarczając dowódcom wojskowym wiadomości wręcz bezcennych.

Ośrodek w Bletchley Park.

Tak było przez dwa lata. W 1941 roku szefem ośrodka został dość tępy (jak się okazało) wojak, komandor Edward Travis. który – nie rozumiejąc wagi problemu – zablokował kryptoanalitykom dostęp do funduszy. Turing nie odpuścił: zwrócił się bezpośrednio do samego premiera, Winstona Churchilla. Nie zawiódł się – wielki polityk docenił wielkiego matematyka i nakazał dalsze finansowanie prac. W rok później nie tylko Bletchley miało czterdzieści dziewięć „bomb”, ale powstała także nowa stacja kryptoanalityczna w Gayhurst Manor.

Replika „bomby” Turinga.

W tym momencie publicznie ogłoszono nabór chętnych do pracy w Bletchley. Nie byłoby w tym nic, o czym warto dziś wspominać – w końcu rekrutacja pracowników to rzecz normalna – gdyby nie dość oryginalna jej forma. Mianowicie, nie wyjaśniając, o co chodzi, opublikowano w „Daily Telegraph” piekielnie trudną… krzyżówkę. Sześciu czytelników, którzy poprawnie ją rozwiązali, zaproszono na specjalny test zorganizowany przez brytyjskie służby specjalne (MI-6); po jego zaliczeniu zasilili oni zespół Turinga w Bletchley.

Po wojnie

Po wojnie Alan Turing zaprojektował jeden z pierwszych brytyjskich „cywilnych” komputerów. Opublikował również (1950) założenia tzw. testu Turinga, definiującego sztuczną inteligencję; testu stosowanego i uznawanego do dziś jako miarodajny do uzyskania odpowiedzi na intrygujące pytanie o możliwości intelektualne maszyn. Aby się o nim czegoś bliżej dowiedzieć – zajrzyjmy po prostu do Wikipedii, która powiada tak:

„Test wygląda następująco: sędzia – człowiek – prowadzi rozmowę w języku naturalnym z pozostałymi stronami. Jeśli sędzia nie jest w stanie wiarygodnie określić, czy któraś ze stron jest maszyną, czy człowiekiem, wtedy mówi się, że maszyna przeszła test. Zakłada się, że zarówno człowiek, jak i maszyna próbują przejść test, zachowując się w sposób możliwie zbliżony do ludzkiego.

Test pochodzi od zabaw polegających na zgadywaniu płci osoby znajdującej się w innym pokoju przy pomocy serii pytań i odpowiedzi pisanych na kartkach papieru. W pierwotnym pomyśle Turinga człowiek musiał udawać przeciwną płeć, a test był ograniczony do pięciominutowej rozmowy. Dziś nie uważa się tych cech za podstawowe i zasadniczo nie umieszcza w specyfikacji testu Turinga.

Turing oczekiwał, że maszyny w końcu będą w stanie przejść ten test. Ocenił, że około roku 2000 maszyny z pamięcią o pojemności 10^9 bitów (około 119 MB) będą w stanie oszukać 30% sędziów w czasie pięciominutowego testu. Przewidywał również, że ludzie przestaną uważać wyrażenie »myśląca maszyna« za wewnętrznie sprzeczne. Oceniał, że uczenie maszynowe nabierze dużego znaczenia w budowaniu wydajnych maszyn. To twierdzenie jest przez dzisiejszych badaczy sztucznej inteligencji oceniane jako zasadne”.

I dalej:

„Jak dotąd żaden komputer nie zaliczył testu Turinga. Proste programy konwersacyjne, takie jak ELIZA, były w stanie sprawić, że ludzie wierzyli, że rozmawiają z żywym człowiekiem. Przykładem może być nieformalny eksperyment pod nazwą AOLiza. Jednak takie »sukcesy« nie są tym samym co przejście testu Turinga. Po pierwsze, człowiek w takiej rozmowie nie ma podstaw do podejrzeń, że nie rozmawia z innym człowiekiem. W prawdziwym teście Turinga przesłuchujący stara się aktywnie określić naturę rozmówcy. Udokumentowane przypadki dotyczą głównie środowisk typu IRC, gdzie rozmowy są wysoce nienaturalne i często spotyka się bezsensowne komentarze, odkrywające brak zrozumienia tematu. Dodatkowo, wielu uczestników czatów posługuje się angielskim jako drugim lub trzecim językiem, co tylko zwiększa prawdopodobieństwo, że ocenią oni głupi komentarz programu konwersacyjnego jako coś, czego po prostu nie zrozumieli. Nie znają oni również w większości technologii botów i nie rozpoznają typowo nieludzkich błędów popełnianych przez takie programy.

We wrześniu 2011 roku program Cleverbot, stworzony przez Rollo Carpentera w 1988 roku i od tego czasu rozwijany, oszukał ponad 59,3% rozmówców, myślących, że jest on człowiekiem. Do zaliczenia testu Turinga zabrakło 4%, gdyż człowieka na tych samych zawodach rozpoznało prawidłowo 63,3%”.

Dwa lata koszmaru

W roku 1952 zaczął się dramat, który doprowadził do śmierci Turinga. Ktoś się włamał do jego domu; uczony zawiadomił o fakcie policję. Rozpoczęło się śledztwo, w trakcie którego na zadane wprost pytanie Turing musiał przyznać, że jest gejem.

Obowiązujące wówczas w Anglii prawo uznawało to za „naruszenie moralności publicznej”, czyli przestępstwo. Uczonemu wytoczono proces; w toku procesu, ogłaszając wyrok skazujący, sąd dał oskarżonemu do wyboru: więzienie albo dobrowolne poddanie się terapii hormonalnej pod kontrolą psychiatry, czyli tak zwanej „kastracji chemicznej”. Turing wybrał to drugie i zaczął otrzymywać ogromne i mające liczne niemiłe skutki uboczne dawki estrogenu.

Nie to jednak było najgorsze, aczkolwiek to postanowienie sądu uważamy dziś za z gruntu niewłaściwe, wysoce naganne i wręcz nie do wyobrażenia.

Fatalne w tym wyroku było to, że on w ogóle zapadł. Samo uznanie Turinga za winnego, bez względu na zastosowaną karę, pozbawiało go automatycznie dostępu do informacji niejawnych. Oznaczało to odsunięcie go od badań związanych z komputerami i w efekcie – śmierć zawodową.

Uczony wytrzymał tę sytuację jeszcze dwa lata. 7 czerwca 1954 roku zamknął się w swojej sypialni i popełnił samobójstwo. W wieku 41 lat odszedł w ten sposób jeden z największych geniuszy ludzkości, człowiek, o którym mówiono, że bez niego wojna trwałaby wiele miesięcy dłużej, zginęłyby niepotrzebnie tysiące ludzi, który przyniósł swemu krajowi niezmierną sławę. Umarł zaszczuty z najniższych powodów ideologicznych przez potworne tępe kołtuństwo. Słusznie uważa się to za jeden z najobrzydliwszych epizodów w historii nowoczesnej cywilizacji.

W roku 1999 magazyn „Time” uznał Turinga za jednego z 10 ludzi, których wpływ na XX wiek był największy. W roku 2009 ówczesny premier Wielkiej Brytanii, Gordon Brown, przeprosił publicznie w imieniu swego rządu społeczeństwo za „całkowicie niesprawiedliwe” i „straszne” potraktowanie Turinga.

I co z tego?

Podbój Kosmosu zaowocował wieloma wynalazkami, które potem weszły do powszechnego użycia. Przykładem niech tu będzie choćby nieprzywierający teflon, którym oprócz rakiet pokrywa się wnętrza garnków i patelni. W Kosmosie zaistniał także problem z praniem kosmicznej bielizny. Do walki z brudem skonstruowano specjalne pralki piorące za pomocą kombinacji pary, wysokiego ciśnienia i fal takich jak w kuchence mikrofalowej. Od tego pranie, i to nawet kolorowe, robi się pewnie śnieżnobiałe. O kosmicznych toaletach „Młody Technik” pisał już w specjalnym obszernym, bogato ilustrowanym artykule. Ten temat także został rozwiązany.

Wróćmy jednak do kosmicznego młotka. Zwykły młotek zastosowany w przestrzeni kosmicznej po uderzeniu odbiłby się, unosząc kosmicznego mechanika w niekontrolowany sposób. Młotek bezodrzutowy po uderzeniu nie odskakuje, a wręcz jakby przylepia się na chwilę do uderzanej powierzchni, oddając jej maksimum energii uderzenia. Zadziwiające! Zaletą młotka bezodrzutowego jest większe bezpieczeństwo użytkowania, ponieważ nie ma możliwości niekontrolowanego odbicia obucha od obrabianego materiału. Bardzo redukuje to możliwość uszkodzenia ciała, no chyba że walniemy się tym młotkiem w palec. „Jak jest zbudowany taki cudowny młotek?” – wykrzykniecie. Otóż bardzo prosto i sami możemy go sobie zrobić w swoim warsztaciku.

Materiały: sklejka o grubości 12 milimetrów, karton, drobny śrut stalowy lub ołowiany. Śrut może być nowy lub wyzbierany spod kulołapu w strzelnicy. W przypadku gdy nie mamy dostępu do śrutu, proponuję udanie się do sklepu narzędziowego, gdzie można bez problemu kupić większą ilość nakrętek M6. Potrzebujemy ich około 40 dag.

Narzędzia: wiertarka, wyrzynarka, pilnik do drewna zdzierak i gładzik, imadło, klejce, czyli ściski stolarskie, klej wikolowy, papier ścierny (najlepiej na obrotowym kole szlifierskim zamontowanym do wiertarki), lakier w spreju. W wypadku gdy nie mamy wyrzynarki, możemy posłużyć się piłą do drewna i piłą włośnicową.

Budowa młotka. Zacząć należy od narysowania na kartonie lub tekturce kształtu młotka. Posłużymy się zwymiarowanym rysunkiem zamieszczonym w gazecie albo stworzymy jakiś swój projekt. Na sklejce czterokrotnie odrysowujemy starannie wycięty tekturowy szablon oraz dwukrotnie prostokątny kształt samego obucha. Kształty wyrzynamy ze sklejki za pomocą wyrzynarki z brzeszczotem o drobnych zębach. W rogach prostokątnych otworów wiercimy 8-milimetrowej średnicy otwory, tak by można było tam włożyć brzeszczot wyrzynarki i bez kłopotu wyciąć stamtąd zbędny materiał. Klejem wikolowym sklejamy cztery wycięte elementy z uchwytem, mocno ściskając je klejcami. Boków obucha na razie nie przyklejamy. Gdy klej dobrze wyschnie, zgrubnie wyrównujemy element papierem ściernym o numerze P36, czyli bardzo szorstkim. Gdy to zrobimy, za pomocą wkrętów do drzewa lub gwoździ prowizorycznie mocujemy boki obucha. Teraz idziemy na całość i szlifujemy obuch, a szczególnie uchwyt młotka, tak by uzyskać jego ergonomiczny kształt. Materiału jest do zeszlifowania dużo. Gdy poczujemy wreszcie, że młotek trzyma się w ręku wygodnie, zmieniamy papier ścierny na drobniejszy o numerze P100 i szlifujemy dalej. Gdy wreszcie jesteśmy zadowoleni, ręcznie gładzimy młotek naprawdę drobnym papierem ściernym o numerze P260. Teraz odkręcamy drewnowkręty i do obucha przyklejamy tylko jeden boczek. W obuchu młotka mamy wolną przestrzeń, którą wypełniamy mniej więcej w połowie objętości śrutem lub nakrętkami. Teraz możemy przykleić drugi boczek. Na koniec proponuję do czołowej powierzchni obucha przykleić klocek z twardego dębowego drewna. Ochroni on sklejkę przed możliwością uszkodzenia czy nawet rozszczepienia podczas pracy. Zaczekajmy cierpliwie, aż klej wikolowy dobrze wyschnie. Po zdjęciu klejców nasz drewniany młotek bezodrzutowy jest już prawie gotowy. Warto jeszcze raz go przeszlifować drobnym papierem ściernym i obrobić krawędzie dębowego klocka. Wypróbujmy go. Aby wiedzieć, jak działa nasz bezodrzutowy młotek, wyobraźmy sobie, jak zachowują się nakrętki w pustym wnętrzu obucha. Gdy młotek unosimy, nakrętki są w dolnej części obucha, gdy młot rusza w stronę wbijanego gwoździa lub pracującego dłuta, nakrętki są przy prawej stronie ścianki obucha, a w chwili uderzenia, gdy obuch zatrzymuje się, siła bezwładności sprawia, że nakrętki przemieszczają się w stronę przeciwnej wewnętrznej ścianki obucha i uderzają w nią. To dlatego młotek nie odskakuje. Warto na koniec młotek pomalować choćby lakierem bezbarwnym w spreju, by zabezpieczyć go przed brudem i wilgocią.

Zabawa. Gdy się już nacieszycie nowym narzędziem, zademonstrujcie go w pracowni fizycznej. Ale potem znajdźcie mu stałe miejsce w waszym warsztacie. To nie jest model, a prawdziwe przydatne narzędzie. A w wypadku gdybyście wybierali się w jakąś podróż kosmiczną, wrzućcie wasz bezodrzutowy młotek do walizki. Może będzie potrzebny.

Zwymiarowany rysunek szablonu do przerysowania na tekturce.

Przygotowanie tekturowego szablonu wyciętego według rysunku. Zwróćmy uwagę na ergonomiczny kształt uchwytu.

Kształt szablonu odrysować należy czterokrotnie na grubej sklejce. Do tego pamiętajmy jeszcze o dwóch częściach nakładek obucha.

Wyrzynarka bardzo ułatwia wycinanie poszczególnych części młotka.

Tam, gdzie trudno jest nawrócić brzeszczotem, ułatwią nam pracę wywiercone otwory o średnicy takiej, by brzeszczot z łatwością się zmieścił.

Komplet wyciętych ze sklejki elementów do złożenia bezodrzutowego młotka.

Aby wyciąć przestrzenie, które będą we wnętrzu obucha, także nie obejdzie się bez zrobienia czterech 8-milimetrowej średnicy otworów.

Takie otwory bardzo ułatwią wycinanie w sklejce.

Elementy sklejamy klejem wikolowym.

Klejce są niezbędne, by dobrze ścisnąć klejone elementy.

Młotek wygląda bardzo topornie, ale już na niego czeka bardzo ostry papier ścierny P36, założony na elastyczne koło ścierne zamocowane do wiertarki.

Po szlifowaniu kształtu młotka narzędzie powoli nabiera pożądanego wyglądu.

Po wstępnym szlifowaniu kształtu młotka przyklejamy jedną z okładzin obucha.

Na fotografii widać, jak dużo materiału zostało zeszlifowane.

Przyklejamy pierwszą okładzinę obucha.

Tu widać około 40 dag nakrętek M6, które wypełnią pustą przestrzeń obucha.

Śrutem lub nakrętkami ma być wypełniona około połowa objętości pustej przestrzeni obucha.

Pora na zaklejenie drugą nakładką przestrzeni obucha.

Na czoło obucha naklejamy klocek, najlepiej z twardego (na przykład dębowego) drewna. Gdy wszystko wyschnie, jeszcze zeszlifujmy krawędzie klocka.

Gotowy model, a właściwie nowe narzędzie do naszego warsztatu.

Kowalika zwyczajnego (Sitta europaea) można spotkać w starych lasach, dużych parkach i ogrodach. Jest podobnej wielkości co wróbel. Rozpiętość skrzydeł waha się w granicach 23–27 cm. Pomijając kolory upierzenia (niebieskoszare skrzydła i brązowopomarańczowy brzuch), przypomina wróbla również budową ciała (nie będzie to dziwić, jeśli się dowiemy, że należy do tego samego rzędu – wróblowatych). Ma masywny, krępy tułów i wydłużoną głowę zakończoną dość długim dziobem, od którego biegnie czarna, długa pręga przechodząca przez oko. Ma krótki ogon i nogi zakończone długimi, bardzo „zadziornymi” pazurami.
Trybem życia bardziej przypomina jednak dzięcioła – mimo że nie kuje otworów w drzewach. Najczęściej zobaczyć go można na pniach i gałęziach drzew, gdzie czepiając się pazurami, biega szybko w górę i w dół – także głową do dołu! Potrafi również spacerować po spodzie gałęzi. Nie umieją tego żadne inne ptaki w Europie, a i na świecie dorównać mu może ledwie kilka gatunków.
Jest ptakiem osiadłym – w zasadzie nie migruje, nie odlatuje na zimę. Żywi się owadami i ich larwami wydłubywanymi spod kory ostrym dziobem. Zapasy „na czarną godzinę” wciska w szpary w korze drzewa lub w zagłębienia gruntu. Zimą wraz z sikorkami przylatuje w pobliże siedzib ludzkich, by korzystać z naszej pomocy.
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Więcej informacji o tym sympatycznym ptaszku można znaleźć np. tu: http://pl.wikipedia.org/wiki/Kowalik_zwyczajny.

Trochę o genealogii i o właściwościach modelu

Wypada mi tutaj nadmienić, że w przeciwieństwie do prawdziwych ptaków, nasz kartonowy KOWALIK jest bardzo blisko spokrewniony z KOLIBREM – modelem szybowca podobnych rozmiarów i budowy, opracowanym w 1997 roku i sprawdzonym w setkach sztuk przez młodych modelarzy. Szczegółowy opis jego budowy ukazał się w miesięczniku „RC Przegląd Modelarski” w numerze 7/2006 (można go również odszukać na stronie www.MODELmaniak.pl). Choć pierwotnie był projektowany do rekreacji – świetnie nadaje się również do szkolenia przyszłych radiopilotów oraz do wewnętrznych lub lokalnych zawodów w tej grupie modeli (notabene zdobyliśmy nim wszystkie medale w Mistrzostwach Aeroklubu Wrocławskiego w podklasie modeli kartonowych klasy F1N w 2002 i 2003 r.).
Obydwa modele są zaprojektowane do szkolenia podstawowego w kołach i modelarniach lotniczych. Wymagają podstawowej znajomości teorii lotu, dlatego nie są polecane do samodzielnego wykonania przez najmłodszych konstruktorów (poniżej 12 lat), szczególnie jeśli nie mogą oni liczyć na wsparcie w osobie doświadczonego modelarza lotniczego.
Zaletą obu wspomnianych projektów jest różnorodność wersji, dostosowanych do różnych możliwości młodych modelarzy (warianty z kabinką lub bez niej czy różne sposoby mocowania usterzenia poziomego).
Inną ich zaletą jest również możliwość szybkiej prefabrykacji na potrzeby modelarni – komplety elementów kartonowych można z powodzeniem wydrukować na formatce A4 przy użyciu domowej lub klubowej drukarki.

Materiały, narzędzia, techniki

Podstawowym materiałem do budowy tego modelu jest odpowiednio sztywny karton – gramatury ok. 300 g/m² – to znaczy, że dziesięć kartek formatu A4 powinno ważyć ok. 187 g. (Uwaga! Dobrej jakości bloki techniczne mają gramaturę do 180 g/m², tańsze ok. 150 g/m². Wtedy pewnym rozwiązaniem może być staranne sklejenie kartek podwójnie – docelowo wystarczy formatka A5). Dobrym rozwiązaniem jest wykorzystanie bloków do prac artystycznych – mają nieco większy format i gramaturę 270 g/m2 – z takich wykonany został model do zilustrowania tego artykułu. Może to też być brystol 250 g/m2, sprzedawany w arkuszach A4, a używany przede wszystkim jako tylna okładka do bindowanych (w punktach ksero) dokumentów. Co do koloru kartonu – prawdziwy ptak ma grzbiet i skrzydła w kolorze szaroniebieskim (stąd wybór do modelu pokazowego), choć oczywiście kolor kartonu jest jak najbardziej dowolny.
Poza kartonem przyda się odrobina drewna w postaci listewki sosnowej 3×3×30 mm, kawałka balsy 8×8×70 mm (dla pracowni modelarskiej warto wykonać prosty przyrząd ułatwiający ich wycinanie przy użyciu małej piły tarczowej oraz resztki balsy lub sklejki grubości 3 mm o wymiarach ok. 30×45 mm (może być też ze skrzynek po owocach cytrusowych). Do tego jeszcze gumka recepturka, taśma klejąca i klej do drewna (szybkoschnący, np. Magic).
Z narzędzi: ołówek, linijka, nożyczki, nożyk do tapet, papier ścierny.

Dla ułatwienia wykonania modelu możecie pobrać plik PDF z szablonami – do samodzielnego wydruku. Po jego wydrukowaniu należy przenieść rysunki na karton. Można to zrobić na kilka sposobów:
- użyć kalki maszynowej
- po przerysowaniu lewej strony ołówkiem (wystarczy tylko w miejscach newralgicznych – tzn. na narożnikach i w miejscach zagięć poszczególnych elementów)
- wyciąć poszczególne elementy i obrysować je na docelowym materiale
- użyć drukarki dostosowanej do druku kartonu lub odpowiedniego plotera.

Montaż szybowca

Po przygotowaniu wszystkich materiałów, narzędzi oraz przeniesieniu rysunków elementów na docelowy karton, przystępujemy do starannego wycięcia skrzydeł, usterzeń i „szybek” kabiny (czyli fachowo – limuzyny) szybowca. Szczególnie istotne jest zachowanie prawidłowej linii skrzydeł w osi symetrii modelu, czyli tam, gdzie będą one później łączone. Po wycięciu bigujemy (nagniatamy) linie zagięć na skrzydłach i usterzeniach.
Na sklejkę i balsę za pomocą wydrukowanego szablonu nanosimy obrysy kabinki i klocka podskrzydłowego. Pierwszy element lepiej wyciąć piłką, do wycięcia drugiego wystarczy nożyk do tapet i trochę uwagi oraz staranności.
Listewkę sosnową na beleczkę kadłubową można dociąć choćby za pomocą ostrego nożyka (do tapet), nacinając ją wokół, a następnie delikatnie ułamując.
Po wycięciu i oszlifowaniu sklejamy kabinkę i belkę kadłuba, pozostawiając je pod dociskiem gumki recepturki.
W tym czasie zajmiemy się kolejnym krokiem, który wielu młodym modelarzom sprawia najwięcej kłopotów – łączeniem skrzydeł. Najpierw sprawdzić należy poprawność wycięcia – przymierzyć elementy „na sucho”. Kolejna czynność to naklejenie taśmy klejącej na jedno ze skrzydeł połową szerokości. Końcówki taśmy powinny lekko wystawać poza przód (natarcie) i tył (spływ) skrzydła. W miejscu zagięcia profilu skrzydła nożyczkami należy zrobić nacięcie do połowy szerokości taśmy klejącej. Następnie do rozprostowanego skrzydła z taśmą przykleja się częściowo drugie skrzydło (dlatego jest nieco mocniej zagięte). Dopiero po przyklejeniu tylnej części drugiego skrzydła przykleja się jego przednią część – dokładnie dopasowując oba elementy. Po postawieniu na stole obydwie końcówki skrzydeł powinny znajdować się na podobnej wysokości (około 3 cm). Po zakończeniu tej operacji skrzydła powinny mieć więc jednocześnie i wznios (odpowiednie zagięcie wzdłuż skrzydeł), i profil (zagięcie w poprzek skrzydła). Na koniec zaklejamy końcówki taśmy klejącej na przodzie i na tylnej części skrzydeł. Najczęstszym błędem w budowie tego typu skrzydeł jest ich sklejanie na płasko. Po prawidłowym sklejeniu skrzydeł, dokładnie pośrodku, wklejamy przygotowany z balsy klocek podskrzydłowy i pozostawiamy do wyschnięcia.
W tym czasie do sklejonego już kadłuba doklejamy usterzenia – najpierw poziome, następnie pionowe, zgodnie z wybranym wariantem pokazanym na rysunku.
Uwaga! Skrzydeł nie należy przyklejać do kadłuba! Zostało to już wielokrotnie sprawdzone – powoduje konieczność klejenia niemal po każdym mniej pomyślnym lądowaniu. Tymczasem elastyczne mocowanie wymaga wtedy tylko korekty przed następnym startem. Skrzydła najlepiej jest zamocować jedną gumką recepturką (przez dziób, nad skrzydłami, pod usterzeniem, z powrotem nad skrzydłami i przez dziób). Również korekty położenia środka ciężkości są wtedy bezproblemowe. Jednak, by po „twardszych” lądowaniach skrzydło zawsze znajdowało się w założonym położeniu, na klocku podskrzydłowym i na listwie kadłubowej zaznaczamy dwie pionowe kreski, których położenie należy przed każdym startem skontrolować.
„Szybki” nakleja się na końcu. Kiedy kabinka nie wymaga dociążenia, wtedy te dwa ostatnie elementy z kartonu po prostu się do niej przykleja. Jednak kiedy kabinka jest wykonana ze zbyt lekkiego materiału (z lekkiej sklejki lub balsy), pod „szybkami” warto ukryć otwory na balast. Balastem może być ołowiany śrut, małe metalowe podkładki itp. Kiedy nie montujemy kabinki, balastem jest grudka plasteliny klejona do dziobu modelu.

NAUKA LATANIA

Skrzydła standardowo ustawia się w odległości ~ <> 8 cm od dziobu. Sprawdzamy symetrię (ew. zamierzoną asymetrię) położenia elementów modelu. Model wyważamy, podpierając skrzydła zazwyczaj pod załamaniem profilu płata. Do lotów próbnych najlepiej wybierać bezwietrzną pogodę lub salę gimnastyczną. Trzymając model pod skrzydłem, wyrzucamy go zdecydowanym ruchem – nieco w dół.

NIEPRAWIDŁOWOŚCI LOTU:

- model zadziera (tor B) – ster wysokości w dół lub wyrzucać model pod mniejszym kątem
- model zakręca w spirali (tor C) – to najczęściej wynik zwichrzenia (czyli skręcenia) skrzydła lub skrzydeł z powodu nieprawidłowego montażu, transportu lub uderzeń o przeszkody – model skręca na skrzydło o mniejszym kącie natarcia (tzn. bardziej przekręcone do przodu) – sprawdzić i poprawić zwichrzenie skrzydeł wg powyższej zasady
- model zakręca płasko (tor D) – odchylić ster kierunku w przeciwną stronę
- model nurkuje (tor E) – odchylić delikatnie ster wysokości w górę lub mocniej wyrzucać model.

ZAWODY, GRY I ZABAWY LOTNICZE

KOWALIKIEM można uczestniczyć w organizowanych przez Aeroklub Polski corocznych zawodach modeli klasy F1N (choć, jak trzeba przyznać, nie jest to całkowicie równorzędny model wobec dobrze wykonanych, balsowych lub piankowych szybowców tej klasy), we własnych klasowych, szkolnych i klubowych rozgrywkach (konkurencje na odległość, czas lotu lub celność lądowania). Można nim wykonywać podstawowe figury akrobacji lotniczej, a przede wszystkim poznawać zasady lotu rządzące także większymi modelami (w tym i zdalnie sterowanymi). KOWALIKI, ze względu na stosunkowo delikatne skrzydła, szybko uczą wpływu lotek na tor lotu, dlatego raczej nie nadają się dla zupełnych laików (na przykład na festyny). Wykorzystując pomniejszone lub powiększone szablony KOWALIKA, można tworzyć także inne modele – i atrakcyjne nagrody…
Na wykonawców tego modelu również czekają nagrody w postaci punktów w konkursie Active Reader i, tradycyjnie, dodatkowe punkty autorskie za doskonale wykonany model i relację z jego budowy na internetowym forum „Młodego Technika”, gdzie również służę pomocą i „duchowym wsparciem”.
Udanych lotów!

 

Kowalik zwyczajny to nasz krajan i całkiem niedaleki kuzyn wróbla. Podobnej jak on wielkości, podobny też „patriota” (tzn. nie emigruje corocznie do cieplejszych krajów). Rzadki – dlatego w naszym kraju pod ścisłą ochroną. Wyjątkowy jest też ze względu na umiejętność poruszania się po korze drzew głową w dół – nawet od spodu gałęzi (fot. S. Staszczuk).

Wprawdzie tylko w rodzinie modeli szybowców, ale bezpośrednim protoplastą KOWALIKA jest KOLIBER – bardzo podobny model, jaki opracowałem jako pierwszy zestaw dla swoich uczniów jeszcze w 1997 roku. Można o nim więcej przeczytać w miesięczniku „RC Przegląd Modelarski” 7/2006. Modele te były przez wiele lat budowane również z pełnych, komercyjnych zestawów materiałowych – nie tylko we Wrocławiu i nie tylko przez dzieci (również na kursie dla animatorów modelarstwa w Centralnej Szkole Szybowcowej w Lesznie).

Przyniosły nie tylko nam wiele satysfakcji i nagród. Na zdjęciu zwycięzcy Mistrzostw Aeroklubu Wrocławskiego Modeli Szybowców Halowych w podklasie modeli kartonowych klasy F1N z 2002 roku – wszyscy z modelami KOLIBER.

Podstawowym materiałem do budowy obu tych modeli jest gruby kolorowy brystol – o gramaturze minimum 250 g/m2.

Drewniane elementy to belka kadłuba (sosna 3×3×33 mm), klocek podskrzydłowy (balsa 8×8×70 mm) i ew. kabinka (sklejka 3 mm – choć można się również i bez niej obejść).

Trasowanie obrysów docelowych elementów, za pomocą szablonów wydrukowanych z pliku dołączonego do internetowego wydania naszego miesięcznika, można wykonać na kilka sposobów (szczegóły w tekście).

Do sklejenia w jedną całość belki ogonowej i kabinki potrzebny będzie dobry klej do drewna, odpowiednio założona gumka recepturka i trochę czasu.

Kiedy buduje się te modele w klubie lub modelarni, można przyspieszyć prace, korzystając z prostego szablonu i modelarskiej piły tarczowej. Tak to robimy we Wrocławiu.

Czas, w którym schnie kadłub, wykorzystamy na wycięcie i zbigowanie elementów z kartonu.

Przed nami najtrudniejsza część montażu (sprawdzone to zostało na wielu setkach modeli tego typu) – sklejanie skrzydeł…

… zaczynamy od naklejenia taśmy klejącej na jedno ze skrzydeł i nacięcia jej w miejscu załamania profilu skrzydła.

… potem przykleja się tylną część drugiego skrzydła…

… a następnie ostrożnie jego przednią część…

….potem zaklejamy końcówki taśmy na dolnych powierzchniach skrzydeł…

… a zakończeniem montażu skrzydeł jest przyklejenie wcześniej przygotowanego klocka podskrzydłowego. Nie jest idealnie zgodny z geometrią skrzydeł? To naprawdę nie przeszkadza. Ważniejsze, by był dokładnie na środku płata.

Po zakończeniu montażu skrzydła postawione na równej powierzchni powinny mieć jednakowo uniesione końcówki. Jeśli któraś z nich jest niżej, wtedy model będzie miał tendencję do zakręcania w tę właśnie stronę (jeśli zawody dotyczą lotu na czas – jest to wtedy cecha pożądana – pozwala krążyć szybowcowi wewnątrz pomieszczenia).

Doklejamy usterzenia – najpierw poziome, potem pionowe z boku listewki.

„Szybki” doklejamy dopiero po wstępnym wyważeniu (czyli już po założeniu – nie przyklejeniu – skrzydeł).

Jeden ze sposobów mocowania usterzenia poziomego (inne pokazane są na rysunkach).

Ważny szczegół – znaki kontrolne, określające prawidłowe położenie skrzydeł względem belki kadłuba. Należy sprawdzać je przed każdym lotem.

 

Szanse – przynajmniej teoretycznie – ma, bowiem po spektakularnej śmierci Star Wars: Galaxies, swego czasu jednego z najpopularniejszych MMORPG na rynku, powstała luka, którą trzeba było jakoś zapełnić. Trzeba też jasno podkreślić, że po stopniowo wprowadzanych coraz gorszych łatkach do Star Wars: Galaxies, dla większości graczy stało się jasne, że trzeba czekać na zupełnie nową produkcję ze świata Gwiezdnych Wojen, nie zaś na łatanie już dostatecznie rozprutego potworka.

http://www.youtube.com/watch?v=MMDX3h4oeA0

Twórcy Star Wars The Old Republic starali się wyraźnie czerpać z dorobku innych twórców gier MMORPG a inspiracja World of Warcraft rzuca się w oczy niemal od początku. Gra niestety ma bardzo cukierkową, kolorową grafikę, dość uproszczoną i jednoznacznie nawiązującą do serialu animowanego Star Wars: The Clone Wars. Niestety wielu graczy, w tym niżej podpisanego, taki zabieg nieco na początku odrzuca. Z drugiej strony, podobne wrażenie miałem, gdy po raz pierwszy włączałem World of Warcraft, a z czasem okazało się, że gra obroniła się sama. Także mimo wszystko, nie dawałbym się zwieść rysunkową oprawą graficzną i spróbował tytułowi dać szansę.

Star WarsThe Old Republic ze względu na tworzące je studio Bioware, specjalizujące się w grach cRPG, miało być bardzo interesującym połączeniem gry wieloosobowej z rozgrywką dla jednego gracza. Naszą postać rozwijamy poprzez szereg fabularnych zadań, które są prezentowane w sposób znany z gier jednoosobowych (takich jak chociażby Skyrim czy Dragon Age) rozmowy z bohaterami niezależnymi są nie tylko udźwiękowione (co jest nowością w grach MMO o tej skali) ale także mamy możliwość wybierania różnych ścieżek dialogowych. W efekcie, mimo że gra oferuje znane z innych gier MMO sekcje wieloosobowe (instancje, mapy PvP) można w nią grać w zasadzie w pojedynkę, a dzięki możliwości dołączania do naszej drużyny postaci sterowanych przez komputer nigdy nie czujemy, że coś jest poza naszym zasięgiem, bo nie mamy w grze znajomych.

Dla mnie Star Wars The Old Republic jawi się jako kolejny całkiem interesujący MMORPG, ale niestety mimo kilku nowych rozwiązań, w samej rozgrywce tytuł sprawdza się dość kiepsko, oferując raczej mało angażującą zabawę (zwłaszcza w konfrontacji z konkurencją). Dlatego grę polecam jedynie fanom uniwersum Gwiezdnych Wojen, wszyscy inni mogę sobie ten tytuł odpuścić.

Ocena: 4+ /6

Platforma: PC
Dystrybutor: Electronic Arts
Na CD: galeria, zwiastun

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

http://www.youtube.com/watch?v=qCb67lXdE0M